Een enkele zijde badend in fel licht, de andere gehuld in eeuwige schaduw. In de verte, waar planeten onzichtbaar over de hemel glijden, scheurt op WASP-127b een wind met een kracht die op aarde onvoorstelbaar zou zijn. Diep in deze atmosfeer verschijnen bewegende patronen, gedreven door gierende stromingen en extreme hitteverschillen. Wat betekent het als een planeet ver buiten ons zonnestelsel zulke waanzinnige snelheden haalt en haar atmosfeer zich als een kolkende windtunnel gedraagt?
Onophoudelijke dag en nacht aan één horizon
Het blijft opmerkelijk: een zijde van WASP-127b wordt steeds verwarmd, de andere blijft kouder dan nacht. Dit scherpe contrast ontstaat doordat de reuzenplaneet vastgeklonken is aan haar ster, altijd gericht naar het warme licht en met haar rug permanent naar de ruimte. Terwijl op aarde elke plek wisselt tussen zon en schaduw, kent deze wereld vaste zones — grillig, klaar en onverbiddelijk.
Wind die records breekt
De atmosferische windsnelheid op WASP-127b bedraagt zo’n 32.000 kilometer per uur — ruim Mach 28. Even ter vergelijking: op Neptunus waait het fors, maar niet harder dan 1.100 kilometer per uur. Op deze exoplaneet schuiven stromen veel sneller, in weerwil van wat wij op aarde of elders kennen. Het gevolg is een krachtige straalstroom rond de evenaar, die zich tegelijk van en naar ons toe beweegt. Die dubbele richting werd zichtbaar gemaakt dankzij nauwkeurige waarnemingen met geavanceerde instrumenten.
Een kokende, opgeblazen atmosfeer
Omdat WASP-127b op nauwelijks afstand van haar ster cirkelt, warmt het oppervlak snel en intens op. De atmosfeer zwelt daardoor op en is dun in massa, maar groot in omvang. Deze uitzetting maakt het voor astronomische telescopen eenvoudiger om diep in de luchtlagen te kijken en de kleinste signalen te vangen. Diep daarbinnen treffen onderzoekers onder meer waterdamp en koolstofmonoxide aan: vertrouwde moleculen, maar in een wereld van uitersten.
Krachtige circulatie, extreme patronen
De constante aanvoer van hitte vanuit één hoek leidt tot een heftig temperatuurverschil. Dat jaagt lucht in razend tempo van de hete dagzijde naar de koele nachtzijde. Volgens actuele computermodellen ontstaan hierdoor complexe, gestructureerde luchtstromingen. Klimaatpatronen die op aarde bekend zijn, zoals jetstreams, worden op WASP-127b enorm uitvergroot. Wat bij ons een sluimerende wind is, wordt daar een orkaan zonder einde.
Nieuwe inzichten in planetaire weerkunde
Dat een exoplaneet zulke meteorologische extremen vertoont, heeft gevolgen. Het suggereert dat zelfs buiten ons zonnestelsel stormen en circulaties ontstaan volgens universele natuurwetten. Door het sterlicht te analyseren dat door deze hete atmosfeer stroomt, ontrafelen onderzoekers niet alleen de samenstelling maar ook de bewegingen van het weer. Het beeld rijst op van planeten als immense laboratoriums: plekken waar de wetten van wind, warmte en beweging tot het uiterste worden getest.
Het perspectief voorbij het zonnestelsel
De waarnemingen op WASP-127b vormen een venster op klimaatsystemen die tot nu toe alleen in theorie bestonden. Waar de aarde kleinschalige systemen kent, toont deze reus waar de grenzen kunnen liggen. Elk nieuw inzicht in extreme exoplaneetwinden scherpt het begrip van atmosfeer én geeft richting aan vervolgonderzoek naar vergelijkbare fenomenen, mogelijk nog extremer, die elders wachten om ontdekt te worden.
